Documenta XIII Kassel

 

Op de dertiende Documenta die de afgelopen maanden in Kassel kon worden bezocht is een aantal memorabele kunstwerken te beleven.  Te beleven, omdat lang niet alles visueel is. Voor diegenen die op zoek waren naar schilderkunst of  beeldhouwkunst moet deze editie van het vijfjaarlijkse spektakel enigszins een teleurstelling zijn. Geluid, al of niet in combinatie met beeld,  is een belangrijk medium en voor zo ver van sculptuur gesproken kan worden zou ik zeggen dat soms sprake is van de sociale sculptuur waardoor de geest van Joseph Beuys  niet ver weg was. De werken die voor mij hoogtepunten vormen zijn niet vast te leggen: in het geval van het totaaltheater van William Kentridge mocht niet gefotografeerd worden, maar al was dat mogelijk geweest dan had ik bij lange na geen recht kunnen doen aan het spektakel van een half uur waarvan bezoekers deelgenoot worden. In “The Refusal of Time” worden  in een stevig tempo een aantal video’s vertoond en een soundtrack met ketelmuziek en andere geluiden afgespeeld. Overal hangen spreektoeters en te midden van de ruimte staat een sculptuur  beschreven als “Atmungsmachine”, de Olifant, die  tijdens de voorstelling als een blaasbalg  stevig aan het pompen is. In een zaal die alleen verlicht wordt door de geprojecteerde video’s maakt het publiek, dat beperkt wordt tot vijftig personen per keer,  visueel integraal deel uit van het gebeuren.

Tino Sehgal had bezit genomen van een zaaltje in een hotel naast het Hugenottenhaus. Als je door de poort van dat pand door de tuin loopt kan je via een geďmproviseerde gang in een aardedonkere ruimte komen. Als je jezelf daar in het donker begeeft hoor je iemand een verhaal vertellen terwijl je terug kijkend naar de ingang door het weinige licht meer mensen binnen ziet komen. Soms loop je tegen iemand op of stoot iemand je aan zonder dat je ziet wie.  Opeens begint iemand te zingen en langzaam vallen meer mensen in. Zijn dit bezoekers of maken deze zangers deel uit van het kunstwerk? Wie is bezoeker en wie is zanger? Het is een bevreemdende ervaring die op mij indruk maakt en me sterk doet denken aan een voorstelling van het Nationaal Toneel waarvan het laatste deel zich ook in een donkere ruimte afspeelde waarbij je soms vastgepakt of  gestreeld werd (http://blogger.xs4all.nl/chmkoome/archive/2008/03/27/365547.aspx )

Een derde hoogtepunt is voor mij het werk van Janet Cardiff & George Bures Miller. De I-pod wandeling die zij in het Hauptbahnhof presenteren heb ik uit pragmatische overwegingen laten zitten, maar de aard van hun werk is ook goed af te leiden uit de installatie “for a thousand years” die zij in de Karlsaue, het park bij de Orangerie, hebben geplaatst. Op een vrijgemaakte plek tussen de bomen kan het publiek zitten of staan en een geluidscollage die met behulp van meer dan dertig speakers ten gehore wordt gebracht ervaren.  Het heeft invloed op je ervaring ruimte en tijd en maakt enorme indruk. Op afstand ziet de plek eruit als een in zichzelf gekeerd geheel met geconcentreerd luisterende mensen die een ruimte in nemen die als immateriële sculptuur in de ruimte staat. Daarnaast waren nog veel meer goede werken te bewonderen, daarvan heb ik wel foto’s genomen die u hierbij vindt.

Ik ben onder de indruk van de opzet van de Documenta als geheel. Er wordt nadruk gelegd op het centrale deel in de benedenverdieping van het Fredericianum, The Brain genaamd. Mijn ervaring is dat die benedenverdieping een mindset veroorzaakt waarbinnen veel werk in de Documenta een plaats krijgt, zelfs de zwakkere werken versterken het uitgangspunt van de Documenta als geheel zoals ik die meen te begrijpen. Op de beneden verdieping is in de rechterruimte werk van Juliň Gonzalez te zien dat precies zo in de tweede Documenta in 1959 getoond is. Het zijn drie aan het kubisme refererende sculpturen van brons en staal. In de linkerruimte van de benedenverdieping is een geluidswerk van Ceal Floyer te horen in een kleinere ruimte: “I’ll just keep on ‘Til I get it right”. Deze kunstenaar maakt gebruik van performance, geluid, projecties of objecten. Een kunstenaar uit het verleden en een kunstenaar die juist bekend wordt en de toekomst vertegenwoordigt. Aan beide uiteinden van de ruimtes bevinden zich aparte kamertjes met een werk van Ryan Gander dat bestaat uit een tocht die door alle ruimtes stroomt “I Need Some Meaning I Can Memorise (The Invisible Pull)”. Achter de ruimte tussen deze zalen bevindt zich de rotonde waar een deel is ingericht dat “The Brain” is genoemd. Hierin bevinden zich een aantal werken van kunstenaars die ook elders in de Documenta te vinden zijn met daarnaast een serie Bactrische Prinsessen van zo’n 2200 jaar oud uit de collectie van Giuseppe Penone, schilderijen van Georgio Morandi en een vitrine met objecten die op de schilderijen staan en boeken uit zijn atelier, foto’s van Lee Miller uit 1945 van het adres waar Hitler in München woonde,voorwerpen uit dat huis die Hitler gebruikt heeft in combinatie met Man Ray’s editie “Indestructible object” (een metronoom met een oog op de wijzer) en een verzameling dia’s van experimenten met mist-vangers van de cultureel antropoloog Horacio Larrain Barros die overtuigd van het belang van water voor de mensheid dit onderzoek is begonnen.

Mijn idee is dat context een van de elementen is die belangrijk is in deze Documenta, veel werk wordt context gegeven om de waarde van werk te veranderen. Politieke context, sociale context, praktische context, maatschappelijke context: er zijn veel voorbeelden van te vinden waarbij werk in een ander licht komt te staan als we meer over de ontstaansgeschiedenis weten. De vrij grote aanwezigheid van kunstenaars uit niet-westerse gebieden illustreert dat nogal didactisch element naar mijn idee.
Het werk van verleden en toekomst dat direct gezien kan worden bij binnenkomst in het Fredericianum wordt bijeengeblazen door een soort kosmische wind (van Ryan Gander) die allerlei parallelle werelden die normaal gescheiden zijn samen veegt in deze Documenta. Het feit dat deze werelden cultureel, geografisch of  door tijd gescheiden zijn wil niet zeggen dat ze geen deel uitmaken van een culturele ontwikkeling en elkaars referentiekader kunnen vormen.
Het begrip tijd is ook een element dat overal doorheen kronkelt. De metronoom van Man Ray in “The Brain”, het werk van Kentridge dat een overdenking van het begrip tijd is, maar er zijn ook veel door tijd bepaalde werken (video, geluid) en het tonen van experimenten van een quantumfysicus zal o.a. hierover een uitspraak doen.

De gelijkschakeling en uitwisseling van werelden en tijd/ruimte  is goed te herkennen in het uitwisselingsproject met Kabul, de hoofdstad van Afghanistan in een gebied waar de politieke en religieuze spanningen een cultureel leven bijna onmogelijk maken. De Documenta heeft in Kabul seminars eorganiseerd en een tentoonstelling gemaakt met kunstenaars die ook in Kassel te zien zijn zoals bijvoorbeeld Tacita Dean, Francois Alys, Waalid Raad en Willam Kentridge. In Kassel wordt daar ook regelmatig aan gerefereerd.

Alles bij elkaar geeft de tentoonstelling veel stof tot nadenken en ze geeft ook aanleiding tot nieuwe ideeën. Nadeel is dat de logistiek hier en daar te wensen over laat. De wachttijden op diverse plaatsen waren nogal irritant. Dat neemt echter niet weg dat mevrouw Hristova naar mijn idee een mooie Documenta XIII heeft gemaakt waarin zij de boel samen probeert te krijgen in de cultuur. Dat het misschien nog enige tijd zal duren voordat een dergelijke onderneming slaagt neemt niet weg dat de intuďtieve wijze waarop deze Documenta, die naar verluid  incidenteel tot wanhoop van de medewerkers leidde, een mooie aanzet geeft tot een mondiaal cultuurbewustzijn.

 

 

 


Khaled Hourani: Picasso in Palestine

 


De Bactrische prinsessen

 


Voorwerpen uit het atelier van Giorgio Morandi

 


Sam Durant: Calcium Carbonate (Ideas spring from deeds and not the other way round) - 2011

 


Giuseppe Penone: Essere fiume - 1998
Riviersteen en copie in marmer van Carrara

 


Aleghiero Boetti: Mapa - 1971
Boetti die als motto had 'Mettere il mondo al mondo" (breng de wereld de wereld) verbleef langere tijd in The One hotel in Kabul
en liet  dit tapijt daar maken voor Documenta V die door harald Szeeman werd samengesteld.

 

 


Korbinian Aigner: Äpfel
 

 


Een schoolbord van Anton Zeilinger, quantumfysicus

 


Er was een prachtige zaal met Aboriginal schilderkunst die een oase vormde in het Fredericianum
Hier: Warlimpirrnga Tjapaltjarri: Tingari men at Marawa - 2008

 


Goshka Macuga: Of what is, that it is; of what is not that it is not - 2012
Een enorm wandtapijt in een halve cirkel met daarop een tafereel uit februari 2012 in Kabul.
In Kabul hangt een soortgelijk wandtapijt met een tafereel uit Kassel.

 


Sopheap Pich: Seven parts relief - 2012
Minimalisme uit Cambodja

 


Met een erg mooi materiaalgebruik

 


Voor apocaliptische taferelen moet je in de States zijn: Llyn Faulkes

 


Kader Attia: The Repair - 2012
Een uitwisseling van intentionele en ongelukkige gezichtsvervormingen, ik kon het niet echt aanzien.

 


Kader Attia: The Repair

 


Etel Adnan: mooie schilderijtjes uit California

 


Gustav Metzger: werk dat buiten de kunstwereld bleef tot voor kort, naast enorm veel modelstudies
op papier werden deze schilderijen op metaal getoond.

 


Thomas Bayrle sprak me TOTAAL niet aan, maar dit filmpje over rijden op de autobaan vond ik mooi

 


Een totaal installatie van de Indiaase kunstenaar Nalini Malani met indrukwekkende muziek in de soundttrack

 


Als een ex-voto, deze afbeelding vande Mexicaan Ińigo Noriega lasso, een landeigenaar die in een groot
gebied met een privé-leger een kwart van een bepaald gebied veroverde  om uit te buiten.

 


Mark Dion maakte in het Otoneum  (museum voor natuurlijke historie) een nieuwe presentatie voor
de Schildbach xylotheek: een "hout-bibliotheek". De collectie is prachtig om te zien.

 


Op archaďsche wijze in vitrines bewaard

 


Met aan de buitenkant van het octogonale meubel vijf verschillende
bomen in hout-inlegwerk. De bomen komen uit verschillende contintenten
zoals hier de baobab uit Afrika

 


Dit isvanwege de sentimenten uit mijn eerste trip naar de Documenta in 1977!

 


Emily Jacir in de Zwehrenturm van het Fredericianum:
This book belongs to its owner Fathallah Saad
He bought it with his own money. Gaza, March 1892

 


Buiten de Documenta om had Stefan Balkenhol een kerk  bezet wat niet iedereen waardeerde

 


Lara Favaretto: Momentary Monument IV (Kassel) - 2012

 


Haegue Yang: Approaching choreografy, engineered in Never-Past Tense - 2012

 


En die choreografie vermaakte de wachtenden bij Kentredge die soms een uur moesten staan

 


Istvan Csákány: Gostkeeping - 2012
ŕlles van hout!

 


En dit van textiel van diezelfde Istvŕn

 


Ook Antonin Artaud was aanwezig in Artaud's Cave van Javier Téllez

 


Rabih Mroué een fotograaf

 


en zijn onderwerp in één loop!

 


Dora Garcia in het Ständehaus refereert aan de anarchistische zeventiger jaren

 


met alle obligate literatuur uit die tijd

 


Een mooie installatie van Gerard Byrne die in Pinter-achtige taferelen gemonteerde tekstfragmenten
over onderwerpen als het vrouwelijk orgasme en dergelijke de revue laat passeren

 


In een ruimte in een hotel met een aantal vlakken waarop wisselend geprojecteerd wordt.

 


In het Hugenottenhaus heeft de Amerikaanse kunstenaar Theaster Gastes met vrienden het interieur
gemodificeerd om regelmatig feestjes en optredens te laten plaatsvinden: een echo uit het verleden wat mij betreft!

 


Aan de buitenkant denkt lawrence Weiner er het zijne van met een echo van een tekst uit de rotonde.

 


Francys Alys heeft mooie schilderijtjes in een voormalige bakkerij

 


Waarin verschillende realiteiten botsen (of samengaan)

 


De film die hij in Kabul maakte was in Kassel ook te zien.

 


Dit is de ruimte van Janet Cardiff en George Bures Miller in de Karlsaue waarin een indrukwekkende geluidstape ten gehore werd gebracht

 


Geintje van Gander: Escape Hatch to Culturefield, vanonder het deksel klonk jazzmuziek.

 


Timebank had een mooi huisje in de karlsaue

 


En de stenen van Penone in de Rotunda werden gespiegeld in dit beeld:
Idee di pietra - 2003 2008-20010

 


De geest van Jan Hoet was nog aanwezig in de plaatselijke italiaan

 


Tha' Haag is in tha' house!

 


Sam Durant heeft de doodstraf samengebald in The Gallows: twee ontwerpen voor een galg in een ongenaakbaar beeld!

 


Zijaanzicht The Gallows

 


Anri Sala: Clocked Perspective - 2012

 


Shinri Otake: Mon cheri: Selfportrait as a Scrapped Shed - 2012

 


Pierre Huyghe - Untilled - 2012

 


Apichatgong Weerasethalkul: The Importance of Telepathy - 2012

 


Pedro Reyes: Sanatorium - 2012
Een oplossing voor al uw problemen!

 


Tacita Dean stuurde Kassel naar Kabul en haalde Kabul naar Kassel

 


Ansichtkaarten van Kassel van voor de oorlog worden met hedendaagse details beschilder en naar Kabul gestuurd

 


En op schoolborden worden met krijt de jaarlijkse overstromingen van de Kabul rivier en de bergen rondom de stad getekend

 


En dat alles in een voormalig gerechtsgebouw in Kassel

 

 

 

 

http://d13.documenta.de/